Duizenden vrijwillige uren stak een groep doorgewinterde oud-rechercheurs de afgelopen twee jaar in een onderzoek voor de Nederlandse Politiebond (NPB). De gepensioneerde agenten deden intensieve naspeuringen naar een waslijst aan vermeende misstanden in het korps Gelderland-Midden. Inmiddels ligt er een rapport dat er niet om liegt en schreeuwt om een vervolg door de rijksrecherche. Maar de NPB houdt het onderzoek geheim en bracht onlangs slechts een samenvatting naar buiten. Tot woede van de ex-politiemannen die vandaag in De Telegraaf hun stilzwijgen verbreken. "De schokkende zaken die wij aan het licht hebben gebracht, móéten bekend worden." Boze ex-rechercheurs doen boekje open over misstanden in politiekorps Gelderland-Midden

Met rode oortjes hoorden de deelnemers aan een internationaal bestuurskundecongres in Leiden vorige maand over een bizarre doofpotaffaire. Een politiekorps waar zware aantijgingen over fraude, intimidatie, corruptie, vriendjespolitiek en machtsmisbruik sinds jaren de boventoon voeren. Liefst vijf onderzoeksrapporten verschenen over de kwestie. Maar daarin werden de problemen nooit tot op het bot blootgelegd, laat staan dat er een vervolg kwam waarbij de rijksrecherche de beerput opentrok.

Groot was de verbazing onder de buitenlandse toehoorders toen spreker Michiel de Vries, hoogleraar bestuurskunde bij de Radboud Universiteit, onthulde waar het politieschandaal zich afspeelt. Niet in een Afrikaanse dictatuur of prille Oost-Europese democratie. Het decor is Nederland, het korps Gelderland-Midden. "Het gaat om machthebbers die hun fouten niet willen toegeven en informatie over de wantoestanden manipuleren en binnenboord houden. Je wordt koud van wat daar in dat korps allemaal gebeurt", zegt de Nijmeegse professor, die de Gelderse politieaffaire al tijden op de voet volgt.

Sinds vijftien jaar gaat de politieregio gebukt onder een aanhoudende klachten- en geruchtenstroom. De feiten: na de samenvoeging van rijks- met gemeentepolitie moesten veel ervaren agenten plaatsmaken voor jonge dienders en werden tal van bureaus bij Gelderland-Midden gesloten. Maar bij de verkoop van achttien panden in een zogeheten sale and lease back-constructie huurde de politie alleen de bureaus terug die zij nog wilde.

Daarbij werden volgens bronnen onderhandse deals gesloten op de business seats van voetbalclub Vitesse die de toenmalige Arnhemse korpschef Kees Bakker en plaatsvervangend korpschef Andre de Vries gratis waren toebedeeld. Bakker, die na zijn pensioen opvallend genoeg voorzitter van Vitesse zou worden en tegenwoordig voorzitter van de raad van bestuur is, werd ervan beschuldigd de politiebureaus op dubieuze wijze te hebben verkocht. Het vastgoed raakte goedkoop in handen van de Rozendaalse Vastgoed Groep (RVG) van Herman Veenendaal, óók een Vitesse-bestuurslid. "Het gaat om machthebbers die informatie over wantoestanden manipuleren"

Bonussen

Toen het geld destijds bij het korps binnenstroomde, kwam dat volgens velen in de vorm van bonussen en gestroomlijnde leasebolides alleen ten goede aan de korpsleiding en loyale chefs. 'Gewone' dienders voelden zich gemangeld. Wie zich niet bij omstreden beslissingen van de leiding en bijvoorbeeld het hoofd P&O neerlegde en kritiek leverde, stelde zijn of haar loopbaan gruwelijk in de waagschaal. Vele tientallen meldingen kregen or en vakbonden over intimidatie, discriminatie, pesterijen, tegengehouden bevorderingen en onterechte ontslagen. Drie onderzoeken naar de kwestie mislukten. In 2006 werd daarom reikhalzend uitgekeken naar de bevindingen van commissaris van de Koningin Clemens Cornielje, die door toenmalig minister Remkes (Binnenlandse Zaken) was belast met een onderzoek (het vierde). Bureau Berenschot voerde de opdracht uit, een begeleidingscommissie onder aanvoering van de Haagse oud-burgemeester Ad Havermans keek mee. Een jaar nadien volgden de resultaten. Niets aan de hand in Gelderland-Midden, een financieel onderzoek is niet nodig, luidde Cornieljes oordeel.

De ondernemingsraad van het gekwelde korps reageerde des duivels. Ook de Nederlandse Politiebond (NPB) veegde de vloer aan met het Cornielje-onderzoek, vroeg minister Ter Horst vergeefs om een rijksrechercheonderzoek en trommelde zelf zeven gepensioneerde rechercheurs op om op zoek te gaan naar feiten. De oudgedienden gingen in mei 2007 van start en zouden verbluffende zaken boven water tillen. Het hogere echelon binnen het Gelderse korps was niet blij met het NPB-onderzoek. Nu pas blijkt dat toenmalig interim-korpschef Jelle Kuiper alle korpsleden op 14 juni dat jaar een ronduit intimiderende e-mail stuurde. Een fragment: 'Dit onderzoek heeft geen formele basis, de onderzoekers hebben geen bevoegdheden. (…) Ik zal dan ook niet aan het onderzoek meewerken en ben van mening dat het geven van stukken en informatie aan deze onderzoeksgroep op gespannen voet staat met mijn ambtsgeheim. En ik vind dat wat voor mij geldt uiteraard ook voor u geldt.'

Er was meer tegenwerking. Stukken heeft het NPB-team nooit van de Gelderse politie gekregen. "We waren aangewezen op openbare registers als het kadaster en de Kamer van Koophandel", zeggen de oud-rechercheurs van het NPB-team, die niet bij naam genoemd willen worden.

Een van hun belangrijkste ontdekkingen zijn opvallende verschillen tussen concept- en eindrapport van de commissie-Cornielje, waarop de voormalige korpschef Bakker en zijn plaatsvervanger De Vries grote invloed zouden hebben uitgeoefend. "Bakker en De Vries eisten in september 2006 in een brief aan Cornielje dat het concept met hen werd doorgenomen op 'feitelijke onjuistheden'. Zij kregen veel meer: in de laatste fase is het rapport aanmerkelijk bijgesteld om mogelijke schade voor het tweetal tegen te gaan. Bureau Berenschot heeft ons hiervoor geen uitleg willen geven, ondanks een telefonische belofte."

Schimmig

Veel schimmige details liet de commissaris van de Koningin volgens de oud-politiemannen achterwege over de verkoop- en terughuurconstructie van de achttien politiepanden. "Blijkens het conceptrapport was dit huisvestingsplan nodig vanwege geldproblemen door achterstallig onderhoud en ruime bonussen die aan de leiding waren uitgekeerd. In het eindrapport van Cornielje verdwenen de woorden 'ruime bonussen' als sneeuw voor de zon."

Voorafgaand aan de onroerendgoedtransacties zei Bakker in september 1997 in een interview met het blad Cobouw dat "de politiepanden niet tegen boekwaarde verkocht zouden worden, hoge eisen aan de potentiële kopers zouden worden gesteld en dat de verkochte panden niet ineens zouden worden doorverkocht". Maar in werkelijkheid liep dat totaal anders, stelt het NPB-team. Het bureau in Arnhem, het vroegere Ohra-pand aan de Groningersingel, werd allerminst aan de hoogste bieder gegund. "Cornielje deed daarnaar geen forensisch onderzoek, een gemiste kans. Hij baseerde zich slechts op verkregen documenten en interviews." Opnieuw zeggen de onderzoekers op onwaarheden te zijn gestuit. "Cornielje meldt dat de aankoopprijs 17,5 miljoen gulden bedroeg. In realiteit had het korps in 1996 liefst 19 miljoen - 17,75 miljoen plus 1,25 miljoen kosten koper - voor het pand neergeteld. In 1997 ging het weer in de verkoop. Dat had niets te maken met sale and lease back."

Het PHC, Politie Huisvestings Consortium, kwam destijds met een bod van 17,5 miljoen. "Bakker heeft die bieding eind 1997 in geheim gebleven onderhandelingen plotsklaps weggewuifd. Het pand werd uiteindelijk van de hand gedaan aan de Rozendaalse Vastgoed Groep (RVG) van zijn Vitesse-maatje Veenendaal voor 15,5 miljoen. Een verlies voor de politie van liefst 3,5 miljoen gulden." De groep rechercheurs traceerde dat de RVG het gebouw na het passeren van de akte binnen een half uur tijd met drie miljoen winst doorverkocht aan een beleggingsmaatschappij in Rotterdam. Ook dat is niet in het Cornieljerapport terug te vinden.

"Cornielje schrijft verder dat uit de documenten niet duidelijk werd waarom Bakker het eerdere PHC-bod heeft afgewezen. De directeur van PHC verklaarde ons dat het korps hem op 1 december 1997 telefonisch had laten weten dat de RVG met betere biedingen kwam. Dat heeft de PHC-directeur naar eigen zeggen tevens aan de Berenschot-onderzoekers verteld. Grote vraag is waarom dit dan niet in Cornieljes eindrapport, maar wel in het concept staat. Nog vreemder is het dat Cornielje meldt dat het korps na de afwijzing van PHC moest gaan zoeken naar nieuwe gegadigden en dat de RVG half januari een eerste bod deed. Maar in hetzelfde rapport staat dat de RVG al vóór de afwijzing van PHC een bod had uitgebracht. Hoe zit het nu eigenlijk?"

Het NPB-team stuitte ook op andere onregelmatigheden rond de verkoop van politiebureaus, een zaak die momenteel met de sluiting van veel bureaus in verschillende korpsen weer actueel is. "Cornielje liet onvermeld dat het bureau in Zevenaar niet is verkocht aan de RVG, maar aan privéaandeelhouders van de RVG, onder wie een bestuurslid van Vitesse. Niets is in zijn rapport te vinden over de bureaus in Didam, Elst en Dieren die werden verkocht aan de RVG en dezelfde dag werden doorverkocht." Een integriteitsonderzoek naar de RVG toonde volgens Cornielje voor de politie geen redenen aan om niet met het vastgoedbedrijf in zee te gaan. De oud-rechercheurs: "Maar Cornielje heeft niet gerapporteerd dat er ook een onderzoek door de Criminele Inlichtingeneenheid van de politie Gelderland-Midden liep naar lieden van de RVG. Dat CIE-onderzoek moest in opdracht van de korpsleiding worden afgebroken. Alle betrokken agenten dienden hun documenten af te staan, niets mocht worden bewaard en lastige vragen konden 'vervelende gevolgen' hebben. Bepaald geen normale manier om een onderzoek stop te zetten."

Ernstig

Hoogleraar De Vries noemt het 'buiten alle proporties' hoe de commissie-Cornielje de oren naar Bakker en De Vries zou hebben laten hangen. "Als Cornielje de problemen zo systematisch uit zijn rapport heeft geschreven, is dat ernstig. Zulke bestuurders wil je niet. De Berenschot-onderzoekers zijn in dat geval hun titel niet waardig." Evenmin heeft hij een goed woord over voor de NPB, die wel een samenvatting van het onderzoek door de oud-rechercheurs naar buiten bracht, maar de onderliggende rapportage binnenskamers houdt. "De NPB wilde de onderste steen boven krijgen. Zo blijft echter duister wat er werkelijk in het korps aan de hand is." Bondssecretaris Frans van der Heijden schudt de aantijgingen van zich af. "Onze advocaat vond het beter alleen een persbericht te openbaren. Nader onderzoek komt er niet. De NPB en zijn leden in Gelderland-Midden willen dit boek eindelijk sluiten."

,,Misstanden politie niet onderzocht''

Door Jolande van der Graaf

Tientallen gevallen van intimidatie, discriminatie, het tegenhouden van bevorderingen en onterechte ontslagen onder de vroegere politietop in Gelderland-Midden zijn niet door commissaris van de Koningin Cornielje onderzocht en gerapporteerd. Dat zeggen oud-rechercheurs die de misstanden eveneens onderzochten. "Cornielje meldt welgeteld één zaak in zijn rapport. Terwijl er nu nog mensen ziek thuis zitten door wat zij onder toenmalig korpschef Kees Bakker en zijn plaatsvervanger Andre de Vries meemaakten", aldus de ex-agenten.

Bakker en De Vries ontkennen: "Dat moeten zij eerst maar eens aantonen! Het ging om vier gevallen en die zijn weerlegd."

"Commissie staat voor haar eindrapport"

"De commissie-Cornielje staat voor haar eindrapport en neemt hiervoor de verantwoording", zegt een woordvoerder van commissaris van de Koningin Cornielje in een reactie op de beschuldiging dat het rapport aanmerkelijk is afgezwakt. "We voelen er niets voor om alsnog inhoudelijk te reageren."

De voormalige korpschefs Bakker en De Vries: "Het is van de gekke dat de NPB de werkwijze van Cornielje - hoor en wederhoor toepassen en de mogelijkheid bieden om eventuele fouten te herstellen - veroordeelt in een geheim rapport waarin consequent wordt geweigerd de direct betrokkenen te horen. Wij wilden vragen beantwoorden, zaken toelichten en de onderzoekers feiten en daarbij behorende stukken aandragen." Bakker en De Vries ontkennen dat destijds bonussen zijn uitgekeerd aan de Gelderse politietop. Volgens hen was er geen sprake van belangenverstrengeling en onderhandse deals met vastgoed. Bakker: "Ik kwam vaak bij Vitesse omdat ik van voetbal houd en de portefeuille bestrijding van voetbalvandalisme had. Natuurlijk kende ik Veenendaal, maar dat heeft niets met de deal met RVG te maken. Die onderhandelingen zijn bovendien door een extern bureau gevoerd."

Bakker zegt dat PHC zich destijds uit eigen beweging had teruggetrokken omdat een van hun investeerders was afgehaakt. Of de RVG op dat moment al een bod had gedaan, kan hij zich niet herinneren. De vroegere korpschef weet niet of panden in handen kwamen van aandeelhouders van de RVG. Over zijn uitspraken in Cobouw: "Misschien heb ik dat in 1997 gezegd toen ik nog niet veel verstand had van vastgoed en dacht ik er in 1998 door voortschrijdend inzicht anders over. Tussen intentieverklaring en het tekenen van de aktes zat veel tijd: wij wilden de kopers goed doorlichten opdat de gebouwen niet in handen van bijvoorbeeld drugsbaronnen zouden vallen. Toen dit onderzoek was afgesloten, ging alles in één keer naar de notaris. Dat panden daarna snel zijn doorverkocht door de RVG vind ik niet vreemd of verdacht." Het vermeende stopzetten van een onderzoek door de criminele inlichtingen eenheid (CIE) naar de RVG zegt Bakker en De Vries niets. "Wij weten hier niets van."

Onderzoek politiebond

Bron: De Telegraaf 13-09-2009